Theo sách "Văn khấn cổ truyền Việt Nam" - Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, ông cha ta từ xưa chọn ngày tiết Thanh minh để cắt cỏ trên mộ và đắp đất lên mộ (tảo mộ) tổ tiên. Tiết Thanh minh thường kéo dài khoảng 15-16 ngày.
Tết Thanh minh đến sau ngày lập xuân 45 ngày, cũng là ngày đầu tiên của tiết Thanh minh. Vào ngày này, thời tiết chuyển sang ấm dần, mưa nhiều hơn, cây cỏ tốt tươi trùm lên mộ, có thể gây sạt lở. Do đó, người dân cần cắt cỏ, đắp thêm đất lên mộ người thân, tổ tiên.
Tết Thanh minh cũng là dịp để con cháu tưởng nhớ ông bà, tổ tiên, người thân đã khuất. Nhiều người cũng có thể dạo chơi, ngắm cảnh trong dịp này, gọi là Đạp thanh.
Mâm lễ cúng Tết Thanh minh gồm có: hương đèn, trầu cau, tiền vàng, rượu thịt (chân giò, gà luộc hoặc một khoanh giò nạc độ vài lạng), hoa quả. Khi đến nghĩa trang hay khu vực có để mộ phần của gia đình mình thì gia chủ đặt lễ vào chỗ thờ chung. Sau đó thắp đèn, nhang, vái ba vái vị Linh thần Thổ địa rồi khấn.
Văn khấn cúng Thanh Minh tại nhà:
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Con lạy chín phương trời, mười phương chư phật, chư phật mười phương.
Con lạy gia tiên tiền tổ, họ hàng nội ngoại hai bên gia tộc họ…
Con lạy bà tổ cô ông mãnh, ông bà, cô bé Đỏ, cậu bé Đỏ tại gia
Hôm nay là ngày... tháng... năm...
Nay con giữ việc phụng thờ tên là..., tuổi…, sinh tại xã..., huyện..., tỉnh... cùng toàn gia, trước bàn thờ gia tiên cúi đầu bái lễ.
Kính mời thổ công Táo quân đồng lai cách cảm.
Kính dâng lễ bạc: trầu rượu, trà nước, vàng hương, hoa quả cùng phẩm vật lòng thành nhân dịp tiết Thanh Minh, kính mời hương hồn nội ngoại tổ tiên, kỵ, cụ, ông bà, cha mẹ, cô dì chú bác, anh chị em chứng giám và hưởng lễ.
Con thành tâm thành kính cúi xin gia tiên tiền tổ, bà tổ cô ông mãnh, ông bà… phù hộ độ trì, đề tâm xếp nếp, vuốt ve che chở cho đại gia đình con bình an, thịnh vượng, ba tháng mùa hè chín tháng mùa đông đều mát mẻ, tốt tươi. Điều lành mang lại, điều dữ mang đi cho công việc của gia đình con đều thuận buồn xuôi gió, gặp nhiều may mắn.
Chúng con kính dâng lễ bạc tâm thành, cúi xin gia tiên chứng minh chứng giám cho lòng thành của toàn thể gia quyến.
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Nam mô A di Đà Phật!
Văn khấn lễ âm phần Long Mạch, Sơn thần thổ phủ nơi mộ:
Nam mô a di Đà Phật!
Nam mô a di Đà Phật!
Nam mô a di Đà Phật
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên Hậu Thổ, chư vị Tôn thần:
- Con kính lạy các ngài Thần linh bản xứ cai quản trong khu vực này.
Tín chủ (chúng) con là:...
Nhân tiết Thanh minh (Tết Thanh minh) tín chủ con thành tâm sắm lễ, quả cau lá trầu, hương hoa trà quả, thắp nén tâm hương kính dâng trước án, kính mời chư vị Tôn thân lai lâm chiêu giám.
Gia đình chúng con có ngôi mộ của...
Táng tại xứ này, nay muốn sửa sang xây đắp (hoặc tảo mộ, bốc mộ...) vì vậy chúng con xin kính cáo các đấng Thân linh, Thổ công, Thổ phủ Long Mạch, Tiền Chu Tước, Hậu Huyền Vũ, Tả Thanh Long, Hữu Bạch Hổ và Chư vị Tôn thần cai quản trong khu vực này, chúng con kính mời các vị chư Thân về đây chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, độ cho vong lĩnh được an nhàn yên ổn, siêu thoát. Cúi xin các vị phù hộ độ trì cho tín chủ chúng con toàn gia mạnh khỏe an bình, bốn mùa không tật ách, tám tiết hưởng thái bình.
Nam mô a di Đà Phật!
Nam mô a di Đà Phật!
Nam mô a di Đà Phật
Văn khấn lễ vong linh ngoài mộ:
Nếu viết văn khấn ra giấy thì đọc, xong hoá ngay cùng tiền vàng. Trong khi đợi tuần nhang thổ địa thì mọi người trong gia đình đi viếng thăm các ngôi mộ của gia đình mình, thắp lên mộ nén hương. Đứng trước ngôi mộ và khấn:
Nam mô a di Đà Phật!
Nam mô a di Đà Phật!
Nam mô a di Đà Phật!
- Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương
- Con Kính lạy Hương linh...
Hôm nay là ngày...
Nhân tiết Thanh Minh
Tín chủ (chúng) con...
Ngụ tại:...
Chúng con và toàn thể gia đình con cháu, nhờ công ơn võng cực, nền đức cao dây, gây dựng cơ nghiệp của.. chạnh lòng nghĩ đền âm phân ở nơi hoang vắng, tín chủ con thành tâm sắm lễ, quả cau lá trầu, hương hoa trà quả, thắp nén tâm hương kính dâng trước mộ, kính mời chân linh... lại lâm hiện hưởng.
Chúng con xin phép được sửa sang phần mộ, bồi xa, bồi thổ, cho được dầy bền, tu sửa mình đường hậu quỹ cho thêm vững chắc. Nhờ ơn Phật Thánh phù trì, đội đức trời che đất chở, cảm niệm Thần linh phù độ, khiến cho được chữ bình an, âm siêu dương thái. Con cháu chúng con xin vì chân linh.... Phát nguyện tích đức tụ nhân, làm duyên, làm phúc cúng dâng Tin Bảo, giúp đỡ cô nhi quả phụ, tê bân cứu nạn, hiểu thuận tông nhân để lấy phúc này hướng về Tiên Tổ.
Cúi xin linh thiêng chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì con cháu, qua lại soi xét cửa nhà. Che tai cứu nạn, ban tại tiêp lộc, điêu lành mang đên, điều dữ xua đi. Độ cho gia đạo hưng long, quê hờ tươi tốt, cháu con vinh hưởng lộc trời, giả trẻ nhuần ơn Phật Thánh.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô a di Đà Phật!
Nam mô a di Đà Phật!
Nam mô a di Đà Phật!
Sau khi khẩn xong, đợi hết 2/3 tuần hương thì đi lễ tạ các nơi, hóa vàng, xin lộc và mọi người trở về nhà làm lễ gia thân và gia tiên ở nhà.
Link nội dung: https://topnow.edu.vn/van-khan-ta-mo-thanh-minh-a79283